Kapag sinabing "perfect cone," madalas iyon ang unang naiisip pagdating sa Mayon. At totoo naman — halos symmetrical talaga ang hugis nito kapag tiningnan mula sa Legazpi City o mula sa Daraga. Pero hindi lang basta magandang tanawin ang Mayon. Ito ay isang stratovolcano, ibig sabihin, binuo ito sa paglipas ng libu-libong taon sa pamamagitan ng paulit-ulit na eruption na naglagay ng patong-patong na lava, ash, at tephra.
Matatagpuan ito sa hangganan ng mga bayan ng Daraga, Camalig, Guinobatan, Ligao, Tabaco, Malilipot, Sto. Domingo, at ang Legazpi City. Halos abot ng anim na bayan ang paligid nito, at ito mismo ang dahilan kung bakit napakahalaga ng maayos na monitoring — milyun-milyong tao ang nakatira sa loob ng ilang kilometro lang mula sa bunganga nito.
Sa geological classification, kabilang ang Mayon sa "Pacific Ring of Fire," yung malawak na hanay ng mga bulkan at fault line na pumapalibot sa Pacific Ocean. Kaya naman hindi lang Mayon ang aktibo dito, kundi pati na rin ang Taal, Pinatubo, at daan-daang iba pang bulkan sa buong rehiyon. Ang naitatangi lang sa Mayon ay ang pagiging pinaka-madalas magsabog sa lahat ng bulkan sa bansa.
May kaibigan akong taga-Legazpi na sinabi minsan: "Hindi namin ito tinitingnan bilang banta lagi. Parte na siya ng araw-araw namin, parang malaking kapitbahay na kailangan mo lang bantayan." Ganyan talaga ang saloobin ng maraming Albayano — hindi takot na palagi, kundi paggalang na may kaalaman.
Bago pa man dumating ang mga siyentipiko at ang kanilang mga seismograph, may kwento na ang mga Bicolano tungkol sa kung saan galing ang bulkan na ito. Ang pinakakilalang bersyon: si Daragang Magayon, isang magandang prinsesa ng Rawis, ay minahal ni Ton-ao, isang mandirigmang taga-Iraya. Pero hindi lang siya iisa ang gustong pakasalan siya — may umaagaw din, si Pagtuga, na gustong sapilitang pakasalan ang dalaga.
Sa kwento, nagpunyagi si Ton-ao na iligtas si Magayon, pero sa gitna ng gulo, namatay silang dalawa. Sa sobrang lungkot, inilibing sila ng mga taganayon nang magkatabi. Ayon sa alamat, ang libingan nila ang unti-unting naging bunton na nag-iba ng anyo sa paglipas ng panahon — hanggang sa naging bulkan. At dahil dito, "Magayon" (maganda) ang pinagmulan ng pangalang "Mayon."
Interesting din na sa Ibalong epic, isa sa pinakamahalagang tradisyonal na epiko ng Bicol, may binabanggit din tungkol sa mga bundok at bulkan bilang bahagi ng paglikha ng lupain. Bagaman hindi laging tuwirang nabanggit ang Mayon dito, ang tema ng lupa, digmaan, at pag-ibig na nagiging bahagi ng kalikasan ay malaking bahagi ng pananaw ng mga Bicolano sa kanilang paligid.
Hindi lang basta kwento ito para sa mga bata. Sa Legazpi, may Magayon Festival tuwing Mayo bilang pagdiriwang sa kagandahan ng probinsya at bilang pag-alala rin sa alamat na ito. May mga street dance, flower parade, at iba't ibang kompetisyon na nagpapaalala sa mga tao na kahit anong ganda ng lugar nila, may kasaysayan at kwento sa likod nito.
Kung may isang eruption na pinaka-madalas nating naririnig pagdating sa Mayon, iyon ang nangyari noong Pebrero 1, 1814. Ito ang itinuturing na pinakamalakas na pagsabog nito sa kasaysayan — naglabas ito ng napakaraming tephra at lahar na tinabunan ang buong bayan ng Cagsawa. Libu-libong ektarya ng lupang taniman ang nawasak, at daan-daang tao ang namatay, kabilang na yung mga naghahanap ng silungan sa loob ng simbahan.
Ang simbahan ng Cagsawa, na itinayo noong 1587 at muling ipinatayo noong 1724 ni Fr. Francisco Blanco, ay naging simbolo mismo ng pagsabog na iyon. Sa mga taon, unti-unting bumagsak ang harapan ng simbahan dahil sa mga lindol at kasunod na pagsabog, at ang kampanaryo na lang — yung tore na nakikita natin ngayon sa mga litrato — ang natirang buo hanggang sa kasalukuyan.
Ngayon, ang Cagsawa Ruins Park sa Daraga ay isa na sa mga pinaka-bisita na destinasyon sa Albay. Karaniwang nagsisingil ito ng minimal na entrance fee, mababa lang, at doon din matatagpuan ang isang sangay ng National Museum of the Philippines na naglalaman ng mga artifact mula sa lumang bayan. Mula rito, makikita mo ang klasikong tanawin ng bulkan sa likod ng kampanaryo — isa sa mga pinaka-kilalang imahe sa buong bansa.
May sinabi sa akin minsan na isang local guide sa Daraga: "Marami ang akala nila buried talaga yung buong simbahan sa ilalim ng lupa, kaya lumulutang lang ang tore. Pero ang totoo, nasira at gumuho ang harapan sa paglipas ng mga taon dahil sa mga lindol." Magandang paalala ito na kahit sikat na kwento, dapat pa ring balik-balikan at siyasatin nang mabuti bago basta paniwalaan.
Hindi lang 1814 ang dapat tandaan. Sa loob ng mahigit 400 taon, mahigit 50 beses nang sumabog ang Mayon sa iba't ibang antas ng lakas. Sa modernong panahon, kilalang eruption ang 1993, na kumitil ng mahigit 70 buhay sa Barangay Bonga; ang 2006, na sinundan pa ng malaking lahar mula kay Bagyong Reming; at ang 2018 hanggang 2023 na mga pagsabog na nagresulta sa lumipat na muli ang libu-libong pamilya sa evacuation center.
Bawat pagsabog ay may sariling kwento. Halimbawa, noong 2006, hindi lang ang lava ang nagdulot ng pinsala — ang malakas na ulan ni Bagyong Reming ang nagpakawala ng lahar mula sa mga dating deposito ng ash, na tumabon sa mga bayan sa paanan ng bulkan. Ipinapakita nito na kahit tumigil na ang eruption, hindi pa rin tapos ang panganib — puwede pa ring magdulot ng malaking sakuna ang natirang materyal.
Dito na pumapasok ang mahalagang papel ng PHIVOLCS, ang ahensya ng gobyerno na tanging namamahala sa pagsubaybay ng mga bulkan sa buong bansa. Gumagamit sila ng seismographs, GPS monitoring, at satellite imagery upang matukoy ang pagbabago sa hugis ng bulkan, temperatura, at aktibidad sa loob nito. Mula rito nanggagaling ang alert level system, mula 0 (normal) hanggang 5 (hazardous eruption in progress), na siyang batayan ng mga desisyon ukol sa evacuation.
Sa loob ng anim na kilometro mula sa bunganga, itinuturing itong Permanent Danger Zone o PDZ, at bawal talaga ang pananahan dito kahit anong alert level. May Extended Danger Zone naman na umaabot pa hanggang pitong kilometro sa ilang direksyon, depende sa direksyon ng mga dating lava flow at lahar path. Ito ang dahilan kung bakit may mga barangay na permanenteng "no-build zone" sa mapa ng Albay, kahit gustong-gusto ng ilang residente na bumalik doon.
Ang pamumuhay sa tabi ng isang aktibong bulkan ay may sariling ritmo. Sa Albay, karaniwan nang bahagi ng buhay ang pakikinig sa balita ng PHIVOLCS, ang alam kung nasaan ang pinakamalapit na evacuation center, at ang pagsasanay ng buong pamilya kung paano mag-drill kapag tumaas ang alert level. Hindi ito paranoia — ito na yung normal para sa mga taong lumaki sa lilim ng Mayon.
Kahit na ganito, hindi naman lagi malungkot o mapanganib ang naratibo. Ang lupang volcanic sa paligid ng Mayon ang isa sa mga pinaka-matabang lupain sa Pilipinas — kaya naman sagana sa pinya, niyog, abaka, at kamatis ang mga bukid sa Albay. Ironic man pakinggan, ang parehong bulkan na naging dahilan ng trahedya noong 1814 ay siya ring gumagawa ng lupain na masagana ang ani ngayon.
Sa larangan ng sining, hindi maiiwasang lumitaw ang Mayon sa halos lahat ng bagay na Bicolano — mula sa mga painting hanggang sa mga logo ng negosyo, kahit pa sa mga t-shirt na binebenta sa mga palengke. Ang Magayon Festival tuwing Mayo ay nagsasama ng street dancing, agri-trade fair, at flower festival, lahat bilang pagdiriwang ng "kagandahang" kinakatawan ng bulkan.
May isang lola sa Camalig na nagsabi minsan: "Ang bulkan, parang matandang ninuno. Minsan galit, pero kadalasan mahinahon lang. Basta't iginagalang mo, hindi ka niya kakalabanin." Sa isang banda, ipinapakita nito kung paano nabubuo ang isang espirituwal at praktikal na relasyon sa isang bagay na parehong bukal ng buhay at panganib.
Ngayon, ang Mayon ay isa sa mga pinaka-madalas i-photograph na bulkan sa buong mundo, at hindi ito nagulat sa marami. Mula sa Cagsawa Ruins hanggang sa mga viewpoint sa Legazpi Boulevard, at mula sa Lignon Hill hanggang sa Sumlang Lake sa Camalig, halos lahat ng anggulo ay may sariling bersyon ng "postcard shot" ng bulkan.
Popular din ang mga adventure activity tulad ng ATV riding papunta sa mga lahar field, trekking papunta sa mga base camp, at kahit yung simpleng pagsakay sa cable car sa Lignon Hill na nag-aalok ng panoramic view. Mahalagang tandaan na kung plano mong mag-trek papasok sa mas mataas na bahagi ng bulkan, kailangan mo ng permit mula sa lokal na tourism office at PHIVOLCS, lalo na kung papasok ka malapit sa itinuturing na buffer zone.
Sa larangan ng agham naman, patuloy na pinag-aaralan ang Mayon ng mga volcanologist mula sa PHIVOLCS at sa iba't ibang unibersidad, hindi lang para maintindihan ang kasaysayan nito kundi para din mapaunlad ang mga sistema ng maagang babala. Ang mga aral mula sa Mayon ay ginagamit din bilang case study sa ibang bansa na may katulad na sitwasyon — mga aktibong bulkan na napapaligiran ng populasyon.
Ang totoo, ang Mayon Volcano ay hindi lang landmark o photo spot — ito ay buhay na patunay kung paano nabubuhay ang isang komunidad sa pagitan ng ganda at panganib. Kung babalikan mo ang bawat kwento, mula sa alamat hanggang sa modernong monitoring, makikita mo na ang tunay na kasaysayan ng Bicol ay hindi maihihiwalay sa bulkan na ito.
Kung plano mong dumalaw sa Albay para makita ang Mayon nang personal, narito ang mga bagay na kadalasang nakakaligtaan ng mga bisita.
Mula sa alamat ni Daragang Magayon hanggang sa mga tunay na eruption na humubog sa kasaysayan ng Albay, ang Mayon Volcano ay higit pa sa isang magandang tanawin lang para sa litrato. Ito ay buhay na bahagi ng pagkakakilanlan ng mga Bicolano — may respeto, may takot, may pagmamahal. Kung babalik ka man dito sa hinaharap, dalhin mo ring bahagi ng kwentong ito, hindi lang yung camera mo.
